Τι είναι ο αστρολάβος;;;

Τι είναι ο αστρολάβος;;;

Ο αστρολάβος είναι ένα ιστορικό αστρονομικό όργανο το οποίο χρησιμοποιούσαν οι ναυτικοί και οι αστρονόμοι για την ναυσιπλοΐα και την παρατήρηση του Ήλιου και των αστεριών από τον 3ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 18ο αιώνα μ.Χ.  Χρησιμοποιώντας τον αστρολάβο προέβλεπαν τις θέσεις του ήλιου, της σελήνης, των πλανητών, των άστρων και των δορυφόρων. Με τη βοήθεια του αστρολάβου είναι δυνατό να βρεθεί η ώρα, αν είναι γνωστό το γεωγραφικό μήκος και πλάτος ή αντίστροφα.

Η εφεύρεσή του αποδίδεται στον Έλληνα αστρονόμο και μαθηματικό Απολλώνιο τον Περγαίο (πιθανότατα γύρω στο 220 π.Χ.) και λίγο αργότερα στον Ίππαρχο τον Ρόδιο  2ο αι. π.Χ. και αρχικά είχε σχήμα σφαίρας (αστρολάβος Ιππάρχου).

Αργότερα, τον 8ο με 10ο αι., ο αστρολάβος έλαβε σχεδόν επίπεδη μορφή από τους Άραβες (λέγεται ότι ο πρώτος επίπεδος αστρολάβος φτιάχτηκε τον 8ο αιώνα από τον Πέρση μαθηματικό Fazari) και απαρτιζόταν από έναν κύκλο και ένα κινητό βραχίονα, ο οποίος προσδιόριζε το ύψος των ουράνιων σωμάτων και ιδίως του Ήλιου και της Σελήνης. Από την Ισλαμική Ισπανία, ο αστρολάβος διαδόθηκε στην Ευρώπη τον 11ο αιώνα μ.Χ. και χρησιμοποιήθηκε στην ναυσιπλοΐα μέχρι τον 18ο αι. έως ότου τελικά αντικαταστάθηκε από τον εξάντα.                                                                      

Από την ύπαρξη του Μηχανισμού των Αντικυθήρων χρονολογημένου στον 2ο αιώνα π.Χ,, ενός μηχανισμού περισσότερο προχωρημένου ακόμη και από τους αστρολάβους που κατασκεύασαν οι Άραβες αιώνες αργότερα, φαίνεται ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν ήδη παρόμοιοι μηχανισμοί, όπως φαίνεται και από περιγραφές του Κικέρωνα, του Πλουτάρχου, του Πρόκλου κ.α..

Μετά από το θάνατο της Υπατίας  η Ευρώπη έχασε τον αστρολάβο με την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όταν ολοταχώς προχωρούσε για την περίοδο της ιστορίας που ονομάζεται Μεσαίωνας. Μεγάλο μέρος από την  Ελληνιστική γνώση χάθηκε για τη Δυτική Ευρώπη, εφόσον  για τον τότε πληθυσμό οτιδήποτε αφορούσε τη σχετική τεχνολογία  θεωρούταν «παγανιστικό». Ωστόσο, διατηρήθηκε και διατηρείται ζωντανή στον ισλαμικό κόσμο, όπου υπάρχουν πολλά στοιχεία από τη χρήση και την ανάπτυξή της.

Τα πρώτα αστρονομικά ρολόγια, όπως το περίφημο ρολόι στην Πράγα, έχουν επηρεαστεί από τον αστρολάβο  με πολλούς τρόπους. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι τα ρολόγια εργασίας και οι αστρολάβοι σχεδιάστηκαν για να παράγουν μια συνεχή προβολή της θέσης του ήλιου, των αστεριών και των πλανητών.

Αν και ο αστρολάβος αντικαταστάθηκε από πιο ακριβή και εξειδικευμένο εξοπλισμό στα μέσα του 17ου αιώνα, χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στην αστρονομία, ειδικά για εκπαιδευτικούς λόγους. Οι αστρολάβοι δεν είναι αντικείμενα σεβασμού μόνο για την ιστορία τους, αλλά και για τις δυνατότητές τους. Πολύ περισσότερο όμως, οι αστρολάβοι εκτιμούνται σήμερα ως αρχαία όργανα της αστρονομίας για τη μαγεία και την ομορφιά τους.

Για περισσότερες πληροφορίες και εικόνες επισκεφτείτε την παρακάτω σελίδα.

https://www.digitallife.gr/astrolavos-enas-ypologisths-xiliadwn-etwn-32230

Μπορείτε να δείτε επίσης μία μεγάλη συλλογή αστρολάβων στην έκθεση του Μουσείου της Οξφόρδης History of Science Museum.

Astrolabes listing, sorted by date (ox.ac.uk)

Βαγγελή Βαρβάρα, Μοναστηρίδης Ιωακείμ

 

 

[Μικρογραφία:
Αστρολάβος από τη μόνιμη έκθεση στο ίδρυμα Andalusian scientific heritage at Fundacion El legado Andalusi and el Parque de las Ciencias, Γρενάδα, Ισπανία]

Σχολιάστε / Απαντήστε